महाराष्ट्र पोलीस भरती – संपूर्ण मार्गदर्शक, पात्रता, प्रक्रिया आणि तयारीचा रोडमॅप
महाराष्ट्र पोलीस दलात भरती होऊन खाकी वर्दी परिधान करणे हे फक्त नोकरी नसून स्वाभिमान, सुरक्षितता आणि समाजसेवेची जबाबदारी आहे.
दर वर्षी लाखो तरुण-तरुणी पोलीस भरतीची स्वप्नं घेऊन तयारी करत असतात – पण योग्य माहिती, योग्य प्लॅन आणि सातत्य नसल्यामुळे अनेकांचा प्रवास मध्येच थांबतो.
या लेखात आपण महाराष्ट्र पोलीस भरती बद्दल अगदी थेट, सोप्या आणि “मानवी” शैलीत सविस्तर माहिती पाहणार आहोत – जेणेकरून तुम्ही शून्यापासून सुरुवात करूनही व्यवस्थित तयारी करू शकता.
१. महाराष्ट्र पोलीस भरती म्हणजे नेमकं काय?
राज्य पोलीस दलात रिक्त असलेल्या विविध पदांसाठी (मुख्यतः पोलीस शिपाई / Constable) ही भरती प्रक्रिया घेतली जाते.
यामध्ये सामान्यतः खालील गोष्टी असतात:
- ऑनलाईन अर्ज
- शारीरिक चाचणी (Physical Test)
- लेखी परीक्षा (Written Exam)
- कागदपत्रांची पडताळणी (Document Verification)
- मेरिट लिस्ट आणि अंतिम नियुक्ती
अधिकृत भरतीची जाहिरात नेहमी शासनमान्य संकेतस्थळांवर प्रसिद्ध होते. त्यामुळे फक्त सोशल मीडिया पोस्टवर अवलंबून राहू नका.
२. पोलीस भरतीसाठी आवश्यक पात्रता (Eligibility Criteria)
२.१ शैक्षणिक पात्रता (Educational Qualification)
- पोलीस शिपाई (Police Constable): किमान १२ वी उत्तीर्ण (HSC Pass)
- बँड्समन / Bandsman: किमान १० वी उत्तीर्ण (SSC Pass)
बोर्ड कोणतेही चालते, पण प्रमाणपत्र आणि मार्कशीट मान्य बोर्डाकडून असणे आवश्यक आहे.
२.२ वयोमर्यादा (Age Limit)
नेमकी वयोमर्यादा जाहिरातीनुसार थोडीफार बदलू शकते; पण साधारणपणे अशी असते:
- खुला प्रवर्ग (Open Category):
- किमान वय: १८ वर्षे
- कमाल वय: २८ वर्षे
- राखीव प्रवर्ग (SC, ST, OBC इ.):
- किमान वय: १८ वर्षे
- कमाल वय: ३३ वर्षे
जाहिरातीत कधी कधी वयात सवलत (Age Relaxation) देण्यात येते, विशेष करून मागील वर्षी भरती न झाल्यास, कोविडसारख्या परिस्थितीत इ. त्यामुळे जाहिरातीतील वयोमर्यादा नीट वाचा.
२.३ शारीरिक पात्रता (Physical Standards)
| निकष / Criteria | पुरुष (Male) | महिला (Female) |
|---|---|---|
| उंची (Height) | किमान १६५ सेमी | किमान १५५ सेमी |
| छाती (Chest) | न फुगवता ७९ सेमी (फुगवून किमान ५ सेमी वाढ) | लागू नाही |
टीप: काही विशेष राखीव प्रवर्गांसाठी (उदा. आदिवासी भाग) उंचीमध्ये थोडी सूट असू शकते. हे सर्व तपशील जाहिरातीत स्पष्ट दिलेले असतात.
३. निवड प्रक्रिया – एकूण आढावा (Selection Process Overview)
महाराष्ट्र पोलीस भरतीची प्रक्रिया साधारणतः खालील टप्प्यांत होते:
- ऑनलाईन अर्ज (Online Application)
- मैदानी चाचणी / Physical Efficiency Test (PET)
- लेखी परीक्षा / Written Exam
- कागदपत्र पडताळणी / Document Verification
- अंतिम गुण व मेरिट लिस्ट / Final Merit List
४. मैदानी चाचणीचे स्वरूप (Physical Test Details)
मैदानी चाचणी एकूण ५० गुणांची असते.
या टप्प्यात उत्तीर्ण होण्यासाठी किमान गुण मिळवणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे – कारण याच्यावर तुमचा पुढचा प्रवास अवलंबून असतो.
४.१ पुरुष उमेदवारांसाठी (For Male Candidates – 50 Marks)
- १६०० मीटर धावणे – २० गुण
- १०० मीटर धावणे – १५ गुण
- गोळाफेक (Shot Put) – १५ गुण
४.२ महिला उमेदवारांसाठी (For Female Candidates – 50 Marks)
- ८०० मीटर धावणे – २० गुण
- १०० मीटर धावणे – १५ गुण
- गोळाफेक (Shot Put) – १५ गुण
लक्षात ठेवा: केवळ किमान फिनिश नाही, तर वेग आणि तंत्र महत्त्वाचे आहे. वेळेत कामगिरी केल्यासच पूर्ण गुण मिळतात.
५. लेखी परीक्षेचे स्वरूप (Written Exam Pattern)
मैदानी चाचणीमध्ये पात्र झालेल्या उमेदवारांना लेखी परीक्षेसाठी बोलावले जाते.
- एकूण गुण: १००
- वेळ: ९० मिनिटे
- प्रश्न प्रकार: वस्तुनिष्ठ (Objective, MCQ)
५.१ विषय आणि गुणांचे अंदाजित विभाजन
| विषय (Subject) | अंदाजित गुण |
|---|---|
| मराठी भाषा व व्याकरण (Marathi) | २५ गुण |
| अंकगणित (Mathematics) | २५ गुण |
| बुद्धिमत्ता चाचणी (Reasoning) | २५ गुण |
| सामान्य ज्ञान व चालू घडामोडी (GK & CA) | २५ गुण |
महत्त्वाचे: सहसा लेखी परीक्षेत निगेटिव्ह मार्किंग नसते, पण प्रत्येक भरतीच्या जाहिरातीत दिलेला नियम अंतिम असतो. म्हणून दिलेले नियम नीट वाचा.
६. आवश्यक कागदपत्रांची यादी (Documents Required)
भरती प्रक्रियेत पुढे जाताना खालील कागदपत्रे व्यवस्थित तयार ठेवा (मागील व पुढील दोन्ही कॉपी):
- १० वी व १२ वीची गुणपत्रके आणि प्रमाणपत्रे
- शाळा सोडल्याचा दाखला (Leaving Certificate – LC)
- डोमिसाईल प्रमाणपत्र / रहिवासी दाखला
- जातीचा दाखला (Caste Certificate) – लागू असल्यास
- नॉन-क्रीमिलेअर प्रमाणपत्र (Non-Creamy Layer) – लागू असल्यास
- EWS प्रमाणपत्र – आर्थिक दुर्बल घटकांसाठी, लागू असल्यास
- खेळाडू / प्रकल्पग्रस्त / इतर राखीव प्रवर्गाचे प्रमाणपत्र – लागू असल्यास
- आधार कार्ड / पॅन कार्ड / इतर ओळखपत्र
- पासपोर्ट साइज फोटो (नवीन व स्वच्छ)
सल्ला: सर्व प्रमाणपत्रांच्या २–३ झेरॉक्स कॉपीज आणि त्यांचे स्कॅन PDF मोबाईल/पेनड्राइव्हमध्ये ठेवा. ऑनलाईन फॉर्म भरताना ही खूप उपयोगी ठरतात.
७. तयारी कशी करायची? – Practically लागू होणारा प्लॅन
फक्त “स्टडी प्लॅन बनवा” असं म्हणणं सोपं असतं, पण तो प्लॅन पाळता येईल असा असणं जास्त महत्त्वाचं आहे.
७.१ दिवसाचे साधारण वेळापत्रक (Sample Daily Routine)
सकाळ (5.30 – 8.00):
- हलका वॉर्मअप, स्ट्रेचिंग
- धावण्याचा सराव (८००/१६०० मीटर)
- स्प्रिंट (१०० मीटर रन)
- गोळाफेक/बॉडी स्ट्रेंथ एक्सरसाइज
दुपार / संध्याकाळ (2–3 तास):
- मराठी + अंकगणितचा अभ्यास
- दिवसाला किमान १ MOCK TEST किंवा सराव पेपर
- चूक झालेल्या प्रश्नांची पुनरावृत्ती
रात्र (३०–४५ मिनिटे):
- चालू घडामोडी (Current Affairs) – न्यूज, नोट्स
- दिवसाचा रिव्हिजन
७.२ अभ्यासासाठी काही टिप्स (Study Tips)
- सिलॅबस नीट समजून घ्या:
सुरुवातीला २–३ दिवस जाऊ द्या पण संपूर्ण सिलॅबस आणि परीक्षा पॅटर्न नोटबुकमध्ये लिहून घ्या. - जुन्या प्रश्नपत्रिका सोडवा:
मागील वर्षांचे पेपर सोडवल्याने काही “रीपीट” होणारे प्रश्न आणि पॅटर्न लक्षात येतो. - टायमर लावून सराव करा:
फक्त वाचून नाही, तर ९० मिनिटांत १०० प्रश्न सोडवण्याचा सराव करा. वेग + अचूकता दोन्ही गरजेचे आहेत. - कमकुवत विषय ओळखा:
प्रत्येक आठवड्याला एकदा स्वतःचा छोटा टेस्ट घ्या आणि पाहा – गणित, मराठी, रिझनिंग, GK यापैकी कोणता विषय मागे आहे? त्यावर जास्त फोकस करा. - आहार आणि झोप:
मैदानी चाचणीसाठी शरीर हेच तुमचं “इन्स्ट्रुमेंट” आहे.- जंक फूड टाळा
- पुरेशी झोप घ्या (किमान ७ तास)
- पाणी भरपूर प्या
८. मैदानी चाचणीसाठी खास टिप्स (Physical Test Tips)
- धावण्यापूर्वी नेहमी वॉर्मअप करा – स्ट्रेचिंग, हलका जॉग, स्किपिंग.
- सुरुवातीला १६०० मीटर एकदम टाइम मध्ये रन करणे अवघड जाईल – त्यामुळे पहिल्या काही दिवसांत जॉग + वॉक इंटरवल वापरा.
- आठवड्यातून १ दिवस शरीराला रेस्ट डे द्या, जेणेकरून ओव्हरट्रेनिंग होणार नाही.
- गोळाफेकीसाठी योग्य तंत्र शिकून घ्या – फक्त जोरात फेकणं पुरेसं नसतं.
- शूज, स्पोर्ट्स वेअर, पाण्याची बाटली – ही तीन गोष्टी रोजच्या प्रॅक्टिससाठी नियमित ठेवा.
९. सामान्य चुका आणि त्या टाळण्याचे मार्ग
- फक्त लेखी किंवा फक्त मैदानीवर लक्ष देणे:
दोन्हीमध्ये संतुलन ठेवा; एकच गोष्ट मजबूत करून चालत नाही. - जाहिरात नीट न वाचता अफवांवर विश्वास ठेवणे:
कट ऑफ, वयोमर्यादा, फॉर्म डेट्स – ऑफिशियल वेबसाइटवरूनच पाहा. - शेवटच्या क्षणी फॉर्म भरायचा प्रयत्न करणे:
सर्वसाधारणपणे शेवटच्या १–२ दिवसांत सर्व्हर स्लो होतो. शक्यतो पहिल्याच आठवड्यात फॉर्म भरा. - प्लॅन बदलत राहणे:
रोज नवीन वेळापत्रक नको. एक प्लॅन ठरवा आणि किमान १५–२० दिवस सातत्याने फॉलो करा, मगच बदल करा.
१०. निष्कर्ष – खाकी वर्दीपर्यंतचा प्रवास
पोलीस भरती हा फक्त एक एग्झाम नसून,
- तुमच्या शिस्तीची परीक्षा,
- तुमच्या शारीरिक क्षमतेची कसोटी,
- आणि तुमच्या मानसिक ताकदीची चाचणी आहे.
योग्य माहिती, योग्य मार्गदर्शन, साधा पण पक्का अभ्यास प्लॅन आणि प्रामाणिक मेहनत असेल तर महाराष्ट्र पोलीस दलात जाणं अशक्य नक्कीच नाही.
छान! मग मी तुला दोन्ही देतो
✅ ३० दिवसांचा स्टडी प्लॅन
✅ ६० दिवसांचा स्टडी प्लॅन + महत्त्वाची पुस्तकांची यादी
तू तुझ्या तयारीनुसार कोणताही किंवा दोन्ही मिक्स करून वापरू शकतोस.
१) ३० दिवसांचा स्टडी प्लॅन (Fast Track Plan)
हा प्लॅन त्यांच्यासाठी आहे ज्यांची बेसिक तयारी थोडीफार झाली आहे किंवा ज्यांना कमी वेळात जास्त फोकस करायचा आहे.
आठवडा १ – बेसिक मजबूत करणे
दररोज ४–५ तास अभ्यास + सकाळची फिजिकल प्रॅक्टिस
सकाळ (5.30–7.00)
- वॉर्मअप + धावणे (८००/१६०० मीटर)
- १०० मीटर स्प्रिंट – ४ ते ६ राऊंड
- हलकी स्ट्रेंथ एक्सरसाइज (पुशअप, स्क्वॅट्स, प्लँक)
दिवसातील अभ्यास (किमान ३ तास)
- मराठी व्याकरण: वाक्यरचना, शब्दप्रकार, विभक्ती, संधी, समास
- गणित: बेरीज, वजाबाकी, गुणाकार, भागाकार, टक्केवारी, सरासरी
- रोज २०–३० सोपे प्रश्न सोडव
आठवडा २ – Exam-Oriented तयारी
- मराठी: समानार्थी, विरुद्धार्थी, म्हणी-धोरणे, अनेक शब्दांसाठी एक शब्द
- गणित: साधे व्याज, नफा-तोटा, गुणोत्तर, प्रमाण, वेग-वेळ-अंतर
- Reasoning: Series, Odd one out, Coding-Decoding, Blood Relation, Direction
- GK: भारताचे राज्यघटन, मूलभूत हक्क, पंचवार्षिक योजना – बेसिक लेव्हल
दर दुसऱ्या दिवशी १ छोटा Mock Test (५० प्रश्न)
- वेळ लावून सोडव
- चूक झालेल्या प्रश्नांची वेगळी वहीत नोंद
आठवडा ३ – Mock Test + Revision
- आठवड्यात किमान ३ Full Length Mock Test (१०० प्रश्न)
- प्रत्येक टेस्टनंतर पूर्ण Analysis
- जास्त चूक होणारे टॉपिक्स पुन्हा अभ्यास
GK + Current Affairs:
- महाराष्ट्रातील महत्त्वाचे आंदोलन, व्यक्ती, ठिकाणे
- चालू घडामोडी – मागील ३–६ महिने (राष्ट्रीय + महाराष्ट्र)
आठवडा ४ – Final Touch
- रोज १ mock (किमान ५ mock या आठवड्यात)
- फक्त नोट्स, शॉर्ट ट्रिक्स, फॉर्म्युले आणि धड्यांची पुनरावृत्ती
- नवीन काहीही मोठं टॉपिक सुरू करू नकोस – जे येतंय तेच पक्का कर
फिजिकल:
- धावण्याचा टाइम सुधार
- गोळाफेक आणि १०० मीटरचा वेग वाढव
- रिअल टेस्ट विचार करून प्रॅक्टिस कर (वेळ, राउंड्स, रेस्ट कमी ठेवून)
२) ६० दिवसांचा स्टडी प्लॅन (सिस्टमॅटिक आणि डीप तयारी)
हा प्लॅन त्यांच्यासाठी आहे ज्यांना थोडा जास्त वेळ आहे आणि शून्य ते चांगला लेव्हल पर्यंत जायचं आहे.
फेज १ – बेसिक बिल्डिंग (Day 1–20)
दिवसाला: १.५ तास फिजिकल + ३–४ तास अभ्यास
- Day 1–7:
- मराठी: वर्णमाला, शब्दरचना, शुद्ध अशुद्ध, विरामचिन्हे
- गणित: बेसिक ऑपरेशन + टक्केवारी + सरासरी
- Reasoning: Figure/Number series, Alphabet series – बेसिक
- GK: भारतीय भूगोल, महाराष्ट्राचा भूगोल – नकाशा पाहून
- Day 8–14:
- मराठी: समास, संधी, अलंकार (थोडक्यात), वाक्प्रचार
- गणित: नफा-तोटा, साधे व्याज
- Reasoning: Blood Relation, Direction, Ranking
- GK: भारतीय इतिहास – स्वातंत्र्यपूर्व व स्वातंत्र्यानंतरची महत्वाची वर्षे
- Day 15–20:
- सर्व विषयांची लहान टेस्ट (२५–५० प्रश्न)
- जे कमी येतंय त्यावर जास्त वेळ द्या
- चालू घडामोडीची सुरुवात – दररोज ३० मिनिटे
फेज २ – Exam Practice Mode (Day 21–40)
- आठवड्यात २ Full Mock Test
- दररोज २ विषयांवर फोकस (उदा. आज मराठी + Reasoning, उद्या Maths + GK)
Focus पॉइंट्स:
- गणितात calculation speed वाढव
- Reasoning मध्ये pattern ओळखण्याचा सराव
- मराठीमध्ये Objective Type प्रश्न जास्त सोडव
- GK साठी स्वतःची छोटी “Fact Book” तयार कर (तारीखा, संस्था, नेते, योजना)
फेज ३ – Final Phase (Day 41–60)
- आठवड्यात ३–४ Mock Tests
- “कमी येणारे भाग” – exclusive Target
- दररोज १–१.५ तास फक्त Revision
या फेजमध्ये:
- नवीन बुक, नवीन Topic टाळ
- नोट्स, previous year questions, mock papers – यांवर भर
- फिजिकलची रोज प्रॅक्टिस – टाइम कमीत कमी करत ने
३) महाराष्ट्र पोलीस भरतीसाठी महत्त्वाच्या पुस्तकांची यादी
खाली दिलेली नावं संदर्भासाठी आहेत. तुझ्या सोयीनुसार बाजारात उपलब्ध पर्याय पाहू शकतोस.
(A) मराठी भाषा व व्याकरण
- “महाराष्ट्र पोलीस भरती मराठी व्याकरण” – अनेक प्रकाशकांकडून मिळते
- किंवा कोणतेही MPSC / पोलीस भरतीसाठीचे Objective Marathi Grammar पुस्तक
- सोबत स्वतःचे छोटे नोट्स बनव – म्हणी, शब्दप्रकार, संधी, समास यांसाठी
(B) गणित (Objective + बेसिक)
- “पोलीस भरती गणित” – स्वतंत्र पुस्तक (प्रतिस्पर्धा / ज्ञानसागर / इतर प्रकाशन)
- कोणतेही SSC/MPSC लेव्हलचे Arithmetic पुस्तक – टक्केवारी, नफा-तोटा, वेग-वेळ, प्रमाण, सरासरी यांसाठी
(C) बुद्धिमत्ता चाचणी (Reasoning / IQ)
- Reasoning for Police Bharti / स्पर्धा परीक्षा –
- Verbal Reasoning, Non-verbal Reasoning, Series, Coding-Decoding, Blood Relation
- बाजारात “IQ टेस्ट / बुद्धिमत्ता चाचणी” नावाने अनेक पुस्तके मिळतात – त्यापैकी MCQ बेस्ड पुस्तक निवड
(D) सामान्य ज्ञान व चालू घडामोडी (GK & Current Affairs)
- “महाराष्ट्र सामान्य ज्ञान” – महाराष्ट्रावर आधारित पुस्तक
- “भारत व जग – सामान्य ज्ञान” – स्पर्धा परीक्षांसाठी
- चालू घडामोडीसाठी:
- मासिक Current Affairs Booklet (उदा. मासिक वर्तमानपत्र/स्पर्धा मासिक)
- स्वतःच्या नोट्स: महत्त्वाच्या बातम्या, योजना, पुरस्कार, क्रीडा
(E) मैदानी चाचणी / Physical साठी
यासाठी specific पुस्तक लागेलच असं नाही, पण काहींमध्ये फिजिकल विषयी मार्गदर्शन असतं. तरी महत्त्वाचे:
- योग्य Running Shoes
- स्टॉपवॉच / टाइमर
- Basic Fitness व्हिडिओ (YouTube वर) – पण ओव्हर ट्रेनिंग टाळ
४) पुस्तक वापरण्याची Smart पद्धत
- एकाच विषयाची २–३ पुस्तके घेऊ नकोस – गोंधळ होतो.
- एक मुख्य पुस्तक + एक नोटबुक = पुरेसं आहे.
- प्रत्येक Chapter नंतर १०–३० MCQ नक्की सोडव.
- चुकीचे प्रश्न “Error Book” मध्ये लिहून ठेव – शेवटी फक्त तीच बघितली तरी चालेल.
५) छोटा प्रॅक्टिकल टिप्स पॅक
- दिवसाला किमान ६ तास (फिजिकल + अभ्यास) देण्याचा प्रयत्न कर
- मोबाईलमध्ये सोशल मीडिया वापरावर मर्यादा ठेव (जास्तीत जास्त WhatsApp/YouTube Study Purpose)
- आठवड्यात १ दिवस छोटा Refresh – पण त्या दिवशीही हलका रिव्हिजन कर
- स्वतःवर शंका घेण्यापेक्षा – रोज थोडंसं पुढे जाण्यावर लक्ष दे 💪
तुमच्या पोलीस भरतीच्या प्रवासासाठी मनापासून शुभेच्छा!
खाकी वर्दी तुमच्यावर नक्कीच शोभून दिसेल – पण त्यासाठी आजपासूनच तयारी सुरू करा. 💪👮
आप ये भी देखो
ARC Rupee-Backed Stablecoin: January 2026 से India का Web3-Ready Digital Rupee फ्रेमवर्क शुरू
